🌾tarımimar🏗️

📋 Tarımsal Yapı Kriterleri

Tarımsal Amaçlı Yapıların Kriterleri Talimatı (5403 sayılı Kanun kapsamında)

🏗️ Tarımsal Amaçlı Yapılar — Tanım ve Kapsam

Tarımsal amaçlı yapılar; toprak koruma ve sulamaya yönelik altyapı tesisleri, entegre nitelikte olmayan hayvancılık ve su ürünleri üretim ve muhafaza tesisleri ile zorunlu olarak tesis edilmesi gerekli olan müştemilatı, mandıra, üreticinin bitkisel üretime bağlı olarak elde ettiği ürünü için ihtiyaç duyacağı yeterli boyut ve hacimde depolar, un değirmeni, tarım alet ve makinelerinin muhafazasında kullanılan sundurma ve çiftlik atölyeleri, seralar, tarımsal işletmede üretilen ürünün özelliği itibarıyla hasattan sonra iki saat içinde işlenmediği takdirde ürünün kalite ve besin değeri kaybolması söz konusu ise bu ürünlerin işlenmesi için kurulan tesisler ile Bakanlık tarafından tarımsal amaçlı olduğu kabul edilen entegre nitelikte olmayan diğer tesislerdir.

Bakanlık tarafından tarımsal amaçlı kabul edilen diğer tesisler: ipek böcekçiliği üretim alanı, hara (at üretimi/yetiştiriciliği), deve kuşu üretim tesisi, tarımsal amaçlı depo, solucan ve solucan gübresi üretim tesisi, yumru köklü bitkilerin yıkama tesisi, hububat/çeltik/ceviz/ayçiçeği kurutma tesisi, islim ünitesi, muz sarartma ünitesi, hayvan içme suyu göleti, tarımsal AR-GE tesisleri, fide ve fidan üretim tesisleri, tarımsal amaçlı teleferik, bağ evi, sahipsiz hayvan barınakları, çatı GES ve sulama GES.

📄 İzin Başvurusu İçin Gerekli Belgeler

  • Müracaat dilekçesi veya yazısı
  • TAD Portal giriş numarasının yazılı olduğu talep üst yazısı
  • Onaylı arazi etüt raporu
  • Toprak koruma kurulu görüşü (varsa şerhlerle birlikte)
  • Talep konusu parselleri ve tesisin yerleşimini gösteren kml/kmz uzantılı dosya
  • Noter onaylı taahhütname (Ek-7)
  • DSİ kurum görüşü ve diğer kurum görüşleri
  • SMM büro tescil belgesi olan ziraat mühendisi tarafından hazırlanan proje teknik raporu (Ek-16 dispozisyonu)
  • Vaziyet planı
  • Arazi fotoğrafları
  • Hisseli arazilerde noter onaylı muvafakatname (Ek-17)
  • Tarımsal GES taleplerinde noter onaylı taahhütname (Ek-14)
  • Büyük ova içindeki taleplerde organize sanayi bölgesi alternatif alan görüşü
  • Sulama GES taleplerinde bireysel/modern basınçlı sulama sistemi projesi
  • Tarımsal GES taleplerinde meslek odasına kayıtlı elektrik mühendisi raporu

⚖️ Genel İzinlendirme Hükümleri

  • Alternatif alan: Bağ evi ve sera taleplerinde alternatif alan aranmaz.
  • Ulaşım yolu: Parseldeki tarımsal amaçlı yapıya ulaşım yolu müştemilat olarak kabul edilir.
  • Tarımsal kullanım bütünlüğü: Tarımsal amaçlı yapı taleplerinde aranmaz.
  • Tapu şerhi: İzin verilen parselin tapu kaydına "Bu parsel tarımsal amaçlı yapı için izin verilmiş olup başka amaçla kullanılamaz" ibaresi eklenir; Bakanlığın talebi olmadan kaldırılamaz.
  • Projeye uygunluk: İzinlendirilen yapının projesine uygun yapılması, tarımsal amaç dışında kullanılmaması, arsaya dönüştürülmemesi şartı; ihlalde izin iptal edilir ve ruhsat merciine bildirilir.
  • Kiralama: Büyük ova içi/dışı kiralamada en az 10 yıllık kiralama, tapuya işlenmesi ve aynı ilçede mülk bulunmaması şartıyla izinlendirme yapılabilir.

🌊 1. Toprak Korumaya Yönelik Altyapı Tesisleri

  • Su ve rüzgâr erozyonuna karşı seki, teras ve rüzgâr perdeleri
  • Taşkın koruma amaçlı seddeler ve istinat duvarları

💧 2. Sulamaya Yönelik Altyapı Tesisleri

  • Tarımsal sulama amaçlı baraj, göl, gölet ve bunların müştemilatı
  • Tahliye kanalı, drenaj kanalı, kanal, kanalet, hidrant, su kuyuları
  • Tarımsal amaçlı yapılar için ihtiyaç duyulan su depoları
  • Bitkisel üretim için yağmur suyu ve benzeri suların yeraltında veya yer üstünde depolanması amaçlı depo, havuz ve benzeri yapılar
  • Bunlar için gerekli pompaj tesisleri

🌿 3. Sera

  • Yapılmış veya yapılacak seralarda 20 m²'den az olmamak şartıyla, taban alanı sera alanının %5'ine kadar idari ve teknik bina (laboratuvar, soğuk oda, ofis, tuvalet/duş, soyunma odası, yemekhane dahil) tarımsal amaçlı yapı olarak kabul edilir.
  • Asgari 0,3 hektar sera arazisinde bakıcı evi talebi kabul edilir; serayla birlikte yapılmasına izin verilebilir.
  • Sera üzerine GES tesisi bitkisel üretim tekniği açısından uygun görülmemektedir.
  • Marjinal tarım arazisinde proje alanının en fazla %1,5'ine zemine GES kurulabilir.
  • İzin verilen seralar, bitkisel üretim yapılmayan dönemlerde; kurutma fanı olması, beton/mıcır/parke taşı kullanılmaması ve tapudaki cinsinin değiştirilmemesi koşuluyla büyükbaş için geçici barınak olarak kullanılabilir. (Gübre yolu max 4 m, yem yolu max 4 m, sağımhane max %1 alan; yalnızca bu alanlarda beton kullanılabilir.)

🌱 4. Fide ve Fidan Üretim Tesisleri

4.1 Fide Üretim Tesisi

  • Fide üretimi için en az 0,2 hektar sera
  • Fidelerin depolanıp sevkiyatı için en çok 500 m² kapalı alan
  • Bu kapasiteyi aşan talepler için oranlama yapılarak alan belirlenir.

4.2 Fidan Üretim Tesisi

Açık alanda üretim: Her bin adet kapasite için;

  • 1,5–2,5 m² soğuk hava deposu
  • 0,15 m² yönetim ve idare binası
  • 0,1 m² depo (malzemeler için)

Doku kültürü yöntemi: Her bin adet kapasite için;

  • 0,1 m² iklimlendirme odası
  • 0,02 m² transfer odası
  • 7 m² sera alanı

🐾 5. Sahipsiz Hayvan Barınakları

  • Büyük ova koruma alanları dışındaki marjinal sınıf tarım arazilerinde yapılabilir
  • Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü uygun görüşü şarttır
  • Arazi üzerinde kazı-dolgu yapılmadan, beton atılmadan
  • Sökülüp takılabilir, istenildiği zaman kaldırılabilir şekilde yapılmalıdır

🏠 6. Bağ Evi

📏 Arazi Büyüklüğü Koşulları

  • Yüzölçümü 5 hektar ve üzeri olan mutlak, özel ürün ve marjinal tarım arazisi
  • Yüzölçümü 1 hektar ve üzeri olan dikili tarım arazisi
  • 0,3 hektar ve üzeri örtüaltı tarım arazisi

🏘️ Yapılaşma Koşulları

  • Taban alanı: En fazla 30 m², iki katlı
  • (İnşaat alanı: en fazla 60 m²)

⚠️ Özel Kısıtlamalar

  • Kiralanan arazilere kiracılar bağ evi talep edemez
  • Her aile için aynı ilçe içinde sadece bir adet bağ evi izni
  • Her parselde sadece bir adet bağ evi izni
  • Dikili/örtü altı arazinin tapudaki vasfı farklıysa önce cins değişikliği yapılır
  • Hisseli parsellerde diğer hissedarlardan muvafakatname zorunludur

🏪 7. Tarımsal Amaçlı Depo

Üreticinin bitkisel üretimden elde ettiği ürünü için ihtiyaç duyduğu depo; arazi varlığının sınıfa göre asgari büyüklüğü aşması koşuluyla toplam arazi varlığının %1'i kadar alana yapılabilir.

Arazi Varlığı Asgari Eşiği:

  • Mutlak tarım, marjinal ve özel ürün arazileri: 2 hektar üzeri
  • Dikili tarım arazileri: 1 hektar üzeri
  • Örtü altı tarımı yapılan araziler: 0,3 hektar üzeri

Üretici örgütleri tarafından üyelerinin ihtiyacı için depo, örgüte üye çiftçilerin arazi varlığının %1'ine kurulabilir; bu izni alan üyeler ayrıca depo talebinde bulunamazlar.

  • Kiralama ve sözleşmeli üretim arazileri depo alanı hesabına dahil edilmez
  • Hisseli parsellerde hisse oranı arazi varlığı hesabına dahil edilir
  • İhtiyaç olduğu il müdürlüğünce incelenerek belirlenir

🔧 8. Sundurma ve Çiftlik Atölyesi

Tarım alet ve makinelerinin muhafazasında kullanılır. Arazi varlığı 7. maddenin asgari eşiklerini aşıyorsa, her sınıftaki tarım arazisine:

  • Kenarları açık veya yarı açık, en fazla 50 m² sundurma
  • ve/veya en fazla 50 m² çiftlik atölyesi

izin verilebilir.

⏱️ 9. Hasattan Sonra 2 Saat İçinde İşlenmesi Gereken Ürünlerin Tesisleri

Tarımsal işletmede üretilen ürünün özelliği itibarıyla hasattan sonra 2 saat içinde işlenmediğinde ürünün kalite ve besin değeri kaybolması söz konusu ise bu ürünlerin işlenmesi için kurulan tesisler tarımsal amaçlı yapı olarak kabul edilir.

Kapsam: Yağ gülü, yasemin, stevya ve Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğünce onaylanmış diğer ürünler.

☀️ 10. Tarımsal Amaçlı GES

10.1–10.6 Müştemilat GES (Tarımsal Yapı Çatısı/Zemini)

  • Mutlak, özel ürün veya dikili arazi: Yalnızca tesisin ihtiyacı kadar enerji için tesisin çatısına izin verilebilir.
  • Marjinal arazi: Öncelikle çatıya; yetmezse tesis alanının en fazla %1,5'i kadar zemine izin verilebilir.
  • Elektrik mühendisi tarafından kapasite raporu hazırlanması zorunludur.
  • Üretilen enerjinin tarımsal amaç dışında kullanılmayacağına dair noter taahhütnamesi (Ek-14) alınır.
  • Taahhüde uyulmaması halinde izin iptal edilir; EPDK'ya bildirilir.

10.7 Sulama Amaçlı GES

  • Enerjinin ulusal ağa verilmeyeceği taahhüt edilmeli veya bağlantı hattı bulunmamalı
  • Hisseli arazilerde diğer hissedarlardan muvafakatname zorunlu
  • DSİ'den izinli pompaj tesisi, aynı kişiye ait olmalı
  • Pompaj tesislerinin sulayabildiği toplam arazinin en fazla %1,5'i kadar alan
  • Mutlak/özel ürün/dikili arazi: Aynı il sınırlarında toplam 20 hektar ve üzeri arazi varlığı şartı
  • Yalnızca bireysel/modern basınçlı sulama sistemi kullanan üreticilere izin verilir
  • Kiralanan araziler toplam arazi varlığı hesabına dahil edilmez

🐄 11. Entegre Nitelikte Olmayan Hayvancılık Tesisleri

Hayvancılık tesislerinin müştemilatından sayılanlar: hayvan gezinti alanı, sağımhane ve revir, silaj çukuru, doğumhane, bakıcı evi (kapasiteye göre), yem deposu, samanlık, su deposu, malzeme deposu, gübre deposu, aynı işletmede üretilen ürünün paketleme/depo tesisi, bekçi kulübesi, jeneratör odası, istinat duvarı, işletme içi yollar.

Önemli: Bakıcı evi, ahır/ağıl/kümes ile yem deposu ve gübre çukurundan sonra yapılmalıdır. Aksi halde tarım dışı kullanım sayılır.

🏠 İdari Bina — Standart Ölçü (Hayvancılık)

  • Taban alanı 75 m², inşaat alanı 150 m² yi geçmeyecek bakıcı evi / idari bina (büyükbaş kapalı alanı 550–1500 m² arasındaki tesisler için)
  • Kapalı alanı 1500 m²'yi aşan büyükbaş tesislerde: taban alanı 150 m², inşaat alanı 300 m²

11.1 Geçici Hayvan Barınakları

  • Çadır tipi yapılar; kazı-dolgu ve beton olmadan, toprak zemin üzerine, sökülüp takılabilir şekilde yapılabilir
  • TAD Portala girişi yapılmaksızın kurulabilir (taahhütname alınır)
  • Müştemilat yapılmasına izin verilmez

11.2 Su Ürünleri Üretim Tesisleri

  • Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü tarafından yetiştiricilik projesi onaylanan tesislere tarımsal amaçlı yapı izni verilebilir
  • Taban alanı 75 m², toplam inşaat alanı 150 m²'yi geçmeyen bakıcı evine izin verilebilir

11.3 İpek Böceği Üretim Tesisi

  • 50 dekara kadar dikili arazi normuna uygun dut bahçesi gereklidir
  • Dut bahçesi alanının %10–12'si: ipek böceği besleme evi, depo ve ipek çekim odası
  • Müştemilat olarak 75 m² idari bina ve 75 m² bakıcı evi izni verilebilir

11.4 Arıhane / Arı Kışlatma Evi

  • En az 50 arılı kovana sahip olunması ve AKS'ye kayıtlı olunması şartı
  • Bir işletmeye: 50 m² arıhane veya arı kışlatma evi
  • İlave her 50 arılı kovan için ilave 10 m² alan

11.5 Solucan Gübresi Üretim Tesisleri

  • İhtiyaç duyulan alan en az 500 m²
  • Müştemilat: temiz alan, kirli alan, kompostlama alanı, ısıl işlem ünitesi, paketleme ünitesi, depolama alanı, giyinme odası, yemekhane, büro, tuvalet ve duş

11.6 Hara (At Üretimi ve Yetiştiriciliği)

  • Asgari kapasite: en az 10 baş damızlık kısrak
  • 10 kısraklı işletmede ahırlar ortalama 40 boks kapasiteli olmalıdır
  • Her bir boks büyüklüğü: kısrak 4×4 m, yavrulama bölmesi 5×5 m, aygır 5×5 m
  • Bakıcı evi: ahır alanının %6–7'si
  • Yem deposu: ahır alanının %7–8'i
  • Padok (serbest gezinti): bireysel boksun en az 2 katı
  • Maneş (antrenman alanı): 3×6 m
  • Müştemilat: ahır (tavla), padok, sundurma, maneş, yem deposu, gübre çukuru, bakıcı evi

11.7 Büyükbaş Hayvancılık (Ahır)

  • Kapalı alan 550–1500 m² arasında: bakıcı evi taban alanı 75 m², inşaat 150 m²
  • Kapalı alan 1500 m²'den büyük: bakıcı evi taban alanı 150 m², inşaat 300 m²

11.8 Küçükbaş Hayvancılık (Ağıl)

  • Kapalı alan 450–900 m² arasında: bakıcı evi taban alanı 75 m², inşaat 150 m²
  • Kapalı alan 900 m²'den büyük: bakıcı evi taban alanı 150 m², inşaat 300 m²

11.9 Kanatlı Hayvancılık Tesisi (Kümes)

  • Kapalı alan 750–1500 m² arasında: bakıcı evi taban alanı 75 m², inşaat 150 m²
  • Kapalı alan 1500 m² üzeri: bakıcı evi taban alanı 150 m², inşaat 300 m²
  • Kuluçkahaneler, damızlık kanatlı kümeslerin müştemilatı sayılır

🐓 Deve Kuşu Üretim Tesisleri (11.9.3)

  • Kapalı alan en az 100 m², gezinti alanı en az 350 m²
  • Bakıcı evi: taban 75 m², inşaat 150 m²
  • İdari bina: taban 75 m², inşaat 150 m²
  • Kulüçkahane + civciv büyütme: kapalı alan kadar
  • Yem deposu: (kapalı alan + gezinti alanı)'nın yarısına kadar

11.10 Gübre Deposu (Çukuru)

Hayvancılık tesislerinde olması gereken gübre deposu/çukuru; Nitrat Kirliliğine Karşı Suların Korunması Yönetmeliği ve Nitrata Hassas Bölgelerin Belirlenmesi Tebliği (2025/17) kapsamında belirtilen ölçülerde, Ek-13 Gübre Deposu Hesaplama Cetveli'ne uygun olarak yapılması zorunludur.

🥛 Mandıra, Un Değirmeni ve Diğer Yapılar

  • Mandıra: Büyükbaş/küçükbaş hayvancılık yapılan yerlerde işletme içi veya dışında yalnızca süt sağım ve soğutma yapılan tesis. Tarımsal amaçlı yapı olarak kabul edilir.
  • Un değirmeni: Sanayi niteliği taşımayan, geleneksel yöntemlerle tarım ürünlerinin ezilerek un elde edildiği yapı.
  • Tarımsal amaçlı teleferik: Bakanlık tarafından tarımsal amaçlı yapı olarak kabul edilir.
  • Islım ünitesi: İlçe sınırları içinde üretilen hububat, çeltik, ceviz ve ayçiçeği ürünleri kurutma tesisi kapsamında değerlendirilir.
  • Muz sarartma ünitesi: Bakanlık tarafından tarımsal amaçlı yapı olarak kabul edilir.
  • Hayvan içme suyu göleti: Sulamaya yönelik altyapı tesisleri kapsamında tarımsal amaçlı yapı olarak kabul edilir.
  • Tarımsal AR-GE tesisleri: Ürün işleme tesisleri hariç, AR-GE konusunda yetkili kamu kurumuna sunulacak proje kapsamında tarımsal AR-GE olduğu belirtilen tesisler.

🗂️ Tarım Arazisi Sınıf Özeti

MT — Mutlak Tarım Arazisi

  • Tesirli toprak derinliği en az 50 cm
  • Eğim: yağış <574 mm ise max %3; yağış ≥574 mm ise max %8
  • Yöre ortalaması ve üzerinde ürün alınabilen, münavebeye açık araziler
  • Sabit örtü altı yapılar mutlak tarım arazisi kategorisinde değerlendirilir

OT — Özel Ürün Arazisi

  • MT'den fazla toprak ve topoğrafik sınırlamalara sahip
  • Yalnızca sınırlamalara uyum sağlayan bitkilerin tarımı yapılabilir
  • Eğim: yağış <574 mm ise max %8; yağış ≥574 mm ise max %12

DT — Dikili Tarım Arazisi

  • Ağaç, ağaççık ve çalı formunda bitkiler (bağ, çay, fındık, meyvelik, zeytin vb.)
  • Ekonomik ömrünü tamamlamış ve yenilenebilir olmayan dikili yerler dikili alan sayılmaz

TA — Marjinal Tarım Arazisi

  • MT, OT ve DT dışında kalan, yerel ihtiyaçlarla tarıma açılmış araziler
  • Eğim: yağış <574 mm ise %8'den fazla; yağış ≥574 mm ise %12'den fazla
  • Toprak derinliği 50 cm'den az, tarımsal üretim potansiyeli düşük